Siyah Frenk Üzumü (Ribes nigrum)

Siyah Frenk üzümü, boyu yaklaşık 1,50 m uzunluğunda, yaprakları hoş kokulu olan gür ve sık dallı küçük bir ağaçtır. Meyveler 2 yaşındaki odun dallarında oluşur, 4 yaş ve üstü dalcıklarda meyve sayısı azalır. Siyah frenk üzümü, çok fakir ve kuru veya tersine çok nemli ve tam güneş alan topraklar hariç, her türlü toprağa uyum sağlar.

Organik siyah frenk üzümü yetiştiriciliği


Genel bilgi

Avrupa'dan, Sibirya ve Orta Asya'ya kadar doğal bir şekilde yayılır. Hafif kırmızımsı ve üzerinde meyvenin kendine özgü kokusu olan yapraklarıyla, çalı kategorisine giren bir bitkidir. Vahşi ortamlarda yetişebilen siyah frenk üzümü, diğer birçok küçük meyve ağacın aksine  iyi derecede meyvelenmesi için soğuklamaya ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle de oldukça soğuk geçen bölgeler için uygundur. Frenk üzümü C vitamini ve potasyum gibi mineraller açısından çok zengindir. Siyah frenk üzümünden reçel, jöle, şerbetler yapılır.

  • Latince adı: Ribes nigrum
  • Familya Grossulariacea (eskiden Saxifragaceae)
  • Anavatanı : Kuzey Avrupa ve Kuzey Asya
  • Bitki türü: Soğuğa çok dayanıklı yaprak döken küçük meyve ağacı 
  • Soğuğa dayanıklılık: Evet  
  • Çiçeklenme dönemi : İlkbahar (Nisan ayı)
  • Çiçeklerin rengi : Sarımsı yeşil
  • Çoğaltma yöntemi: Çelik ve daldırma(ilkbahar döneminde yapılır)
  • Yükseklik: 100 ila 150 cm'e kadar boylanır
  • Toprak isteği: humuslu, derin, killi, serin ve geçirgen/ drenajlı topraklardan hoşlanır.  pH: 6,0 ile 7,0 arası. Asit topraklarlardan hoşlanır fakat kireçli toprak yapılarından hoşlanmaz. 
  • Gübre isteği: Dikim çukuruna olgun kompost ilave edilir. Her sene ilkbaharda veya sonbaharda olgun kompost ilave edilir. Toprağın en az %3 organik madde içermesi idealdır.
  • Bahçedeki konumu: Yarı gölge ila güneşli konum. Kuvvetli rüzgarlardan korunaklı. Sıcak bölgelerde, aşırı güneşten hoşlanmadığı için yarı gölgeli bir yere dikilir.
  • Dikim mesafesi: 60 ila 100 cm arası. Doğal şekilde yetiştirme durumunda, iki bitki arasında 1 metre bırakın. Diğer durumlarda (şekil verilirse) için 60cm-80 cm yeterlidir.
  • Dikim çukurun derinliği: 50 cm derinliğinde ve çapında bir çukurun içine dikilir.
  • Hasat dönemi: Haziran ve Temmuz.
  • Verimlilik: Dört yaşından fazla olan bitki başına 2 ila 4 kg arası meyve toplanabilir. 1 dönüme 350 siyah frenk üzümü çalısı dikilebilir.

İlginç olan siyah Frenk üzümü tür ve çeşitler

'Géant de Boskoop' ve 'Noir de Bourgogne' türleri, en çok yetiştirilenler arasındadır ; iyi bir döllenmenin sağlanması için  beraber dikilmeleri uygundur.  'Bigno' türü : erkenci olup, orta derecede gür, kendiliğinde üreyen ve oidium hastalığına karşı direnç gösteren bir türdür.  Meyveleri iri, lezzetli ve mayhoş olur. Taze yenmeye oldukça uygundur. 'Andega', Temmuz ortasında olgunlaşan bir orta mevsim türüdür. Kendiliğinden üreyen ve oidium hastalığına karşı çok direnç gösteren gür bir çalıdır.  Orta seviyede mayhoş ve hafif bir aromaya sahip olan meyveleri, reçel veya şurup yapımı için gayet uygundur.
  • "Andega": Siyah meyveler verir, kendi kendine döllenir ve orta erkencidir. Oldukca üretkendir. Külleme hastalığına dayanıklıdır. Meyveleri çok lezzetlidir. 
  • "Bigno": Siyah meyveler verir, kendi kendine döllenir ve erkencidir. Oldukca üretkendir. Külleme hastalığına dayanıklıdır. 
  • "Black Down": Siyah meyveler verir, kendi kendine döllenir ve erkenci değildir. Oldukca üretkendir. Külleme hastalığına dayanıklıdır.
  • "Costwold Cross": Erkencidir. Oldukca üretkendir. Meyveleri çok tatlıdır.
  • "Géant de Boskoop": En çok yetiştirilenler arasındadır, Meyveleri iridir, ve erkenci değildir.
  • "Noir de Bourgogne": en çok yetiştirilenler arasındadır. Bol miktarda küçük meyve verir.
  • "Ojeblanc": Ora erkencidir. Açık kahve renginde meyve verir. Kendi kendine döllenir. Külleme hastalığına dayanıklıdır.
  • "Tenah": Kendi kendine döllenir ve oldukca üretkendir. Çok lezzetli iri meyveler verir.  
  • "Titiana": Kendi kendine döllenir ve oldukca üretkendir. Reçel yapımına uygundur.  
  • "Tradimel": orta erkenci, ve üretken. Kendi kendine döllenir ve külleme hastalığına dayanıklıdır.
  • Ribes Nigrum X Ribes Divaricatum: Ribes nigrum ile Ribes grossularia Var. Uva-crispa çaprazlaştırarak elde edilen hibrite verilen isim.

Dikim, başka bir saksıya aktarma

Çalıları 1 metre aralıkla, sapları 60 cm aralıkla dikin. Ilkbaharın geç donlarına karşı korunaklı, güneş gören bir yere dikin. Bitkileri korumak için, kış sonununa doğru ekolojik/ organik bir ev yapımı ilaç püskürtün. Çiçek açma döneminde asla ilaçlama yapmayın.  

Budama

Ana dalların 3/1'ini alarak kuş üzümü ağacınızı kış aylarında budayın. Sürgünler için üç göz bırakın. Eski sürgünleri yok ederek dal sayısını sınırlayın. 
Budama işlemi Ocak-Şubat'ta yapılır. Çalı sürgünleri her yıl yenilendiği için sert budamaları kaldırır. Birinci yıldan sonra, toprak seviyesinden itibaren iki veya üç göz bırakarak çalıyı budayın. Meyve verecek durumda olan gövdelerin uzunluğu 30 cm olacak şekilde kısaltın ve diğerlerini yok edin. Daha sonraki yıllarda, en eski dalları yok ederek, çalının goble (vazo) şeklinde kalmasını sağlayın.  Gövde üzerinde yetişen kuş üzümü ağaçları, yetişkin hale geldikten sonra budanır; gövdeye göre 45° dereceden az açı yapan dallar budanır.

Kış soğuğuna ihtiyacı olan bir bitki

Siyah frenk üzümü, klasik meyve ağaçlarına nazaran, kış soğuğuna daha fazla ihtiyaç duyar. Klasik türler,  döllenmeyi sağlayan bir türe ihtiyaç duyar, ancak yeni ağaç türleri kendiliğinden ürer.  Tek kusuru,  oidium (beyaz çürüklülük) hastalığına karşı oldukça hassas olması.  

Hastalık ve haşereler

Antraknoz, oidium, yaprak biti.

Siyah frenk üzümü acığımın meyveleri neden olgunlaşmadan önce neden dökülür? 

Olgunlaşmamış meyvelerin dökülmesi, çiçeklerin meyve tutma oranının düşük olmasından kaynaklanır. Küçük meyve veren ağaçlar kendiliğinden ürer, ancak bu genellikle sık rastlanan bir durum. Sonbaharda, yanına farklı türde bir fidan dikin.

Meyveleri yiyen kuşlara karşı ne yapılabilir ? 

Siyah frenk üzümü çalısının üzerine kuşları önlemek için bir ağ ya da file konabilir.

Siyah Frenk üzümü ve komşuluk ilişkileri (kardeş bitkileri) 

Siyah Frenk üzümünün iyi komşuları: 
  • Sedef otu (Ruta graveolens)
  • Solucan otu (Tanacetum vulgare)
Siyah Frenk üzümünün kötü komşuları: 
  • Patates
Bitkiler arasında komşuluk ilişkileri - Kardeş Bitkiler tablosunu görmek için tıklayınız

Siyah Frenk üzümü ve Ay takvimi

Bitki tipi: Meyve ve Tohum
Elementi: Ateş
Ana gezegeni: Venüs
Dikim/ Transplantasyon : Siyah frenk üzümü fidanı tercihen Koç, Aslan ve Yay Ay günlerinde, alçalan ve de aynı zamanda büyüyen Ay günlerindeyapılır.
Bakım işleri: Koç, Aslan veya Yay Ay günleri tercih edilmeli.
Budama:  Siyah frenk üzümü Koç, Aslan veya Yay Ay günlerinde, tercihen alçalan ve de aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde yapılır.
Hasat dönemi: Siyah frenk üzümü hasatı tercihen yükselen ve de aynı zamanda küçülen Ay döneminde yapılır. Koç günleri en iyi günlerdir. Diğer Ay günleri sakıncalı değildir. Sadece Balık Ay günlerinde hasat yapmayın. 

Gastronomik özellikleri 

Siyah frenk üzümü (ribes nigrum), C vitamini bakımından Avrupa'daki tüm meyvelerin arasında en zenginidir (200 mg/100 g); kivi sadece 80 mg ve portakal 53 mg içerir.  Ayrıca, onu kolay sindirilebilir hale getiren bol lif içerir. Kuş üzümü, likör, şurup, meyve suyu, dondurma, reçel yapımı için kullanılır.
 
Bir salkım koparmadan önce, bütün meyvelerin siyah olmasına dikkat edin ve emin olmak için tadına bakın. Meyve, nitekliklerini kaybetmeden yaklaşık on gün bitki üzerinde kalabilir. Siyah frenk üzümü, önemli bir değişikliğe uğramadan iki veya üç hafta boyunca 0 derecede saklanabilir. Meyveleri dondurulup, iki yıl boyunca saklanabilir.