Sarımsak (Allium sativum)

Sarmısak kolayca yetiştirilebilen bir sebzedir. Sertifikalı bitkiler her bahçıvanın hem damak hem de göz zevkini karşılayacak sağlıklı ve güzel ürün verirler. Yeter ki gübre kullanmayın ve hasattan sonra sarmısağınızı kuru bir mekanda saklayın.


Organik sarımsak yetiştiriciliği


Genel bilgi 

Antik çağlardan beri sofralarda bulunan sarmısak çoğunlukla aromatik ve besleyici özellikleri için kullanılagelmiştir. Bu özelliklerinin yanı sıra özellikle Antik Yunan ve Roma'da sarmısak toprağı işleyen çiftciler ve atletlere güç vermesi için yedirilmiştir. Günümüzde yemeklere lezzet katmak için kullanılan sarmısağın iştah açıcı bir özelliği olduğu ve bağırsakları çalıştırmakta etkili olduğu da bilinmektedir. 
Sarmısak evin en sıcak bölgesinde bile kolayca muhafaza edlilebilir. Tutam halinde bulunan sarmısağın bu demetimsi görüntüsüyle mutfak ve yemek odalarımıza dekoratif anlamda da bir değer kattığını söyleyebiliriz.
Sarmısak gastronomi dışında da kullanılan bir bitkidir. Bitkilerin korunması için fungisit ve pestisit olarak kaynatılmış sarımsak özü elde etmeye de yarar.  

  • Latince Adı: Allium sativum
  • Familya: Soğangiller (Alliaceae)
  • Anavatanı: Güney Batı Asya'da (İran ve Afganistan) doğada yetişen Allium longicuspis türünden türetilmiş olduğu düşünülmektedir 
  • Bitki türü: Otsu yıllık bitki
  • Soğuğa / sıcağa dayanıklılık:-18 °C derece soğuklara kadar dayanıklıdır. 4 ilâ 10 °C arasında filizlenir.
  • Çoğaltma yöntemi:  Diş sarımsaklardan elde edilir. Taze sarımsak iri dişlerden üretilir.
  • Nerede yetişebilir: Sebze bahçesinde 
  • Çimlenme: ºC arasında gerçekleşir. Doğrudan toprağa  gün. Sıcak ortamda  gün
  • Toprak isteği: Süzek, derin, hafif bünyeli biraz da olsa kumlu topraklardan hoşlanır. Fazla nemli ve ağır topraklardan hoşlanmaz. İdeal pH 6,5-7 arasındadır. Sarımsak, Azot, fosfor ve potasyum bakımından zengin olan topraklardan hoşlanır.
  • Sulama
  • Gübre isteği: Gübrelemeden hoşlanmaz. Dikimden önce olgun kompost ilave edileilir.
  • Bahçedeki konumu: İyi güneş alan bir yere dikilir.  
  • Bitkinin yüksekliği:  40-60 cm
  • Dikim mesafesi: Sıra üzerinde dikim mesafesi 10-15 cm- Sıra arası 20-30 cm  
  • Dişin dikim derinliği: Sarımsak dişinin sivri kısmı yukarı bakacak şekilde, dişin ucu toprak ızasında olmalı.
  • Çiçeklenme dönemi: ayları arasında 
  • Hasat: Bulunduğunuz bölgeye göre, hasat dönemi Haziran -Eylül arasındadır. İlkbaharda dikilen sarımsak 4-5 ay sonra hasat edilebilir. Sonbaharda dikilen sarımsak 8-9 ay sonra hasat edilebilir. Yapraklar sararmaya başladığında sarımsak hasat edilir. Hasattan 10-15 gün önce sarımsak saplarını düğümlemek, daha iri soğanlar elde etmenizi sağlar. Hasat edilen sarımsaklar kurumak üzere birkaç gün toprağın üzerinde bırakılır. 

Sarımsak yetiştirme yöntemleri 

  • Ekim dönemi ve yöntemleri
Sıcak bölgelerde, toprak yapısı yeterince geçirgense dişlerin ekimi Ekim-Kasım aylarında yapılabilir. 
Soğuk bölgelerde ve ağır olan toprak yapıları için, dişlerin ekimi Şubat- Mart aylarında yapılabilir.
 
Ekimden önce, yalnızca en iri, sağlıklı ve biçimi düzgün olan dişleri saklayın. Başların ortasındaki en küçük dişleri yemeklerinizde kullanabilirsiniz. Dişleri, aralarında yaklaşık 10'ar cm bırakarak 30 cm aralıklı sıralara sivri uçları yukarı bakacak şekilde dikin. Taze sarmısak elde etmek istiyorsanız bu mesafeleri daha da azaltabilirsiniz. 
  • Malçlama 
Malç, donun etkisini azaltmanın yanı sıra, yabancı otların da gelişmesini engeller. Ayrıca da, toprağın nemini koruduğu gibi, erozyonu da önler.
  • Sulama
Önerilen haftalık sulama miktarı 25 mm. Yalnız, kumlu toprakları daha fazla sulamak gerekir. Yaprakların kuruyabilmesi için, sulama için en uygun zaman sabah ya da gün ortasıdır.
  • Bakım 
Sarmısak bakımı kolay bir kültürdür : tohumdan bulaşan virüs, çürüme ve nematot gibi hastalıkların başgöstermesini önlemek için sertifikalı bitki kullanımına özen gösterdiyseniz sarmısağınız nadiren bu hastalıklara yenik düşecektir. Bir iki müdahaleyle yabani otlar temizlenir ve eğer mayıs ayı kurak geçiyorsa soğanların oluşma döneminde yapılan sulama sağlıklı bir ekin elde etmek için yeterlidir.
  • Amaca göre hasat zamanı değişebilir
- Nisan ayında: soğan oluşmadan, bitkiyi kopartarak taze sarmısak elde edebilirsiniz. Taze sarmısak salataya eşsiz bir lezzet katar, beyaz peynirle yenmesi de oldukça keyiflidir. Taze sarmısağın yapraklarını salatalarda ya da omlette kullanabilirsiniz 
 
- Mayıs ayında:  Hem soğanı hem de yapraklarını değerlendirilmesini sağlayacaktır 
 
- Haziran sonu - Temmuz: Olgunlaşmış sarımsakları demet ya da tutam şekline getirmeden önce bir iki gün gölgede kurutmak
suretiyle bekletin (güneş sarmısakta yanıklar oluşturur ve dolayısıyla da sarmısağın saklanma süresini kısaltır)

Sarımsak hastalık ve zararlıları

Belirtiler

Nedenler

Yaprakların üst düzeyinin sararması, gelişimin durması, bitkinin sararıp solması, kök kısmında beyaz lif ve ufak siyah kabarçıkların oluşması, yurmuların çürümesi.

Soğangillerde beyaz çürüklük hastalığı (Sclerotinia cepivorum)  

Lekeler önceleri toplu iğne başı büyüklüğünde olup bitkinin iç kısmında gelişerek genişler ve dokulara yayılırlar.

Kurşuni küf hastalığı (Botrytis cinerea)

Yapraklarda sarımsı kabartılar oluşur

Sarmısağın pas hastalığı

 Depolama esnasında oluşan mavi-yeşil küf 

Penicillium 

Bitkinin önce yaşlı yapraklarında görülen yaprak ve yaprak saplarında küçük yuvarlak kahverengi lekeler. Zamanla lekelerin sayısı çoğalır ve yaprağı tamamıyla kaplar

Septoria hastalığı

Yaprakların dip ve orta kısımlarında klorotik çukurlaşmalar görülür. lekeler büyür, ortaları beyazlaşır ve yaprağın kurumasına neden olur. Soğan başında buruşma ve süngerleşmelere neden olur 

Mildiyö hastalığı (Peronospora destructor)

Yapraklarda koyu kahve rengi çizgiler görülür.
   

Soğan sürmesi hastalığı (Urocystis cepula)

Gelişme durur, bitki sararıp solmaya başlar. 

Soğan sineği (Delia antiqua)

Bitkiden özsuyu akıntıları görülür. Yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır.

Tütün thripsi (Thrips tabaci) ve Çiçek thripsi (Frankliniella occidentalis)

Bitki dokusunun içi delinir,  yaprağın arasına galeriler açılır. Bitkide sararmalar ve solmalar baş gösterir.

Pırasa güvesi (Acrolepiopsis assectella)


Sarımsağın ürün rotasyonu/ ekim nöbeti 

Sarımsakta aranan aktif madde, yani allicin miktarını artırdığından dolayı, bazı profesyonel çiftçi sülfür açısından zengin olan hardal otu yetiştirir. Sarmısak yetiştirebilmek için tek şart vardır : sarmısağı ekeceğiniz toprakta geçmiş yıllarda sarmısak, soğan ya da pırasa gibi sebzelerin yetiştirilmemiş olması. Hastalıkları önlemek için aynı yere 5 yıl boyunca tekrar sarımsak yetiştirmeyin. 
  • Sarımsaktan önce hangi sebze dikilir ?
Patates
Soya fasulyesi
Bezelye (Pisum sativum)
  • Sarımsaktan sonra hangi sebzeler dikilir ?
Yaprak tipi bitkiler (ıspanak, marul ve salata,...)

Sarımsağın kardeş bitkileri 

  • Sarımsağın iyi komşuları (uyumlu bitkiler)
Ahududu
Dağ reyhanı (Satureja hortensis)
Havuç ve Yabani havuç
Kereviz
Pancar
Papatya
Pazı
Tarla şalgamı
  • Sarımsağın kötü komşuları (uyumsuz bitkiler) 
Adaçayı
Aynısefa
Bakla
Bezelye 
Brokoli
Brüksel lahanası 
Fasulye
Kuşkonmaz
Lahana
Patates
Pırasa
Soğan, Arpacık soğanı (Allium cepa L. var. aggregatum)
Şalgam
 
Domates, sarımsağın soğan oluşumunu engeller. Ancak, sarımsak bitkisi, domates zararlılarının birçoğunu uzaklaştırır.
 
Diğer bitkilerin komşuluk ilişkileri hakkında bilgi almak için, Kardeş Bitkiler Tablosu sayfası için tıklayınız.

Sarımsak  ve Ay takvimi

Bitki tipi: Kök
Elementi: Toprak
Ana gezegeni: Mars
Sarımsak dişlerinin doğrudan toprağa ekimi için uygun dönem: Yükselen ve de aynı zamanda büyüyen ay dönemlerinde, tercihen  
Oğlak, Boğa veya Başak ay günlerinde yapılır.
Bakım işleri:  Oğlak, Boğa veya Başak Ay günlerinde, tercihen alçalan ay günlerinde yapılır.
Hasat dönemi: Alçalan ve de aynı zamanda küçülen ay dönemlerinde, tercihen Koç, Oğlak, İkizler, Yay, Boğa ve Kova Ay günlerinde.
 

İlginç olan sarımsak çeşitleri

  • Beyaz Sarımsak ''Taşköprü'': 
  • Beyaz Sarımsak ''Gayant '':
  • Beyaz Sarımsak ''Gros de Provence'':
  • Pembe Sarımsak ''Flavor'':
  • Pembe Sarımsak ''Gayant''':
  • Pembe Sarımsak ''Lautrec'':
  • Mor Sarımsak ''Germidour'':