Salatalık (Cucumis sativus)

Salatalık, aslında olgunlaşmadan hasat edilmiş bir hıyardır. Bütün kabakgillerde olduğu gibi, salatalık zengin ve işlenmiş toprakları seven bir bitkidir. Soğuk ve çok rutubetli havaları sevmez. Fakat yaz aylarında düzenli sulamadan hoşlanır. Bahçede onu iyi bir konumda, güneş alan bir yere yerleştirin.

Organik salatalık yetiştiriciliği


Genel bilgi

4000 yıldır yetiştirilen salatalık, tıbbi ve kozmetik özellikleri için Yunanlılar ve Romalılar tarafından yoğun biçimde tüketildiği bilinir. 
Salatalık ve turşularda kullandığımız kornişon aslında aynı bitkidir. Turşu yapımında kullanılan salatalık aslında olgunlaşmadan hasat edilen bir salatalıktır.  
Sarılgan olan salatalığın kültürü oldukca kolaydır. İster sırık üzerinde (daha az yer kaplar), ister toprak üzerinde sürünerek yetişebilir.

  • Türçe adı: Salatalık / hıyar
  • Bilimsel / Latince adı: Cucumis sativus 
  • Familyası: Kabakgiller (Cucurbitaceae); Cins: Cucumis; Tür: C. sativus 
  • Anavatanı: Kuzey Hindistan
  • Bitki türü: Yıllık,  sarılgan, sürüngen veya tırmanıcı, meyve veren bir sebzedir
  • Soğuğa dayanıklılık: 10°C altındaki soğuklara dayanıklı değildir 
  • Çoğaltma yöntemi: Fide (tohumdan) 
  • Yüksekliği: Sürüngen ise 50cm. Sırıkta 2m ve fazlası 
  • Bahçedeki konumu: İyi güneş alan bir yere, ruzgardan korunaklı bir yere dikilir
  • Çiçeklenme dönemi: Yaz mevsimi (mayıs ile ekim arası)
  • Çiçeklerin rengi: Sarı
  • Toprak isteği:  Hafif bünyeli, humuslu ve geçirgen/ drenajlı topraklardan hoşlanır 
  • Gübre isteği: Fidenin toprağa aktarıldığında olgun kompost veya hayvan gübresi ilave edilir. Çiçeklenme döneminde her hafta biraz gübre ilave edilir. Satın alınan ticari gübre yerine ev yapımı ekolojik/ organik ısırgan otu özütü kullanmanzı tercih ederiz. Salatalık ısırgan otu özütünden çok hoşlanır 
  • Toprağa dikim, başka bir saksıya aktarma dönemi:  Nisan-Haziran arası
  • Dikim mesafesi: Sürüngen ise, her bitki arasında, her yönde 100 cm aralık olmalıdır. Sırık ise, 50 cm ila 100 cm.
  • Dikim derinliği: Tohum üzerine 2 cm ufalanmış toprak 
  • Hasat dönemi: Temmuz-Ekim arası 
  • Verimlilik: Bitki başına ortalama 25 ilâ 30 salatalık toplanır 
  • GDO: Dikkat ! Genetik olarak yapısı değiştirilmemiş, döllenmiş hücre çekirdeği içindeki DNA dizilimine dışarıdan müdahale edilmemiş, sentetik pestisitler, radyasyon veya mikrodalga ile muamele görmemiş fide veya tohum satın aldığınızdan emin olun! 

Salatalık fidesi dikim dönemi ve yöntemleri

Tohumlar doğrudan toprağa ekilebilir. Bulunduğunuz bölgeye göre, Nisan-Mayıs arasında, iki metre aralıklarla 1,5 metre uzunluğunda kazıklar çakın. Bu kazıkların üzerine 10 cm genişliğinde plastik bir ağ yerleştirin. Sıraların arasında 1 metrelik bir mesafe bırakın. Kafes yapımında kullanılan tel örgü  kullanılabilir. Bahçe işleri takvimi sayfası: http://www.organikoop.com/bahce-takvimi
 
50 ilâ 60 cm aralıklarla, 15-20 cm derinlekte ve çapta çukurlar kazıp, içine iyice ayrışmış kompost doldurun. Hazırladığınız her çukurun içine 3 ilâ 5 tohum yerleştirin.  Çukuru ufalanmış gübreyle  kapatarak, bastırın ve can suyunu verin (ince yağmurlama). Dikkat,   tohumlar 16°C'nın (toprağın sıcaklığı) altında çimlenemez. 
  • Seyreltme  
Yaklaşık 2 ilâ 3 hafta sonra, fidelerde 2-3 yaprak oluştuğunda her fide grubunda en zayıf olanları yok edip iki tanesinde birini muhafaza edin.

Salatalık yetiştirme yöntemi

Eğer askıya alma yöntemini tercih ederseniz, daha az yer kaplarlar ve ufak sülükleri sayesinde kendiliğinden tırmanır! Meselâ destek olarak, yeterince yüksek olan bir tel örgüsü kullanılabilir; bundan çok hoşlanırlar ! Böylece, yaprakların toprak seviyesinde yayılmasına izin vermeyerek hastalıkların çoğu engellenmiş olur. Ayrıca, sakız kabağında olduğu gibi, yayılıcı olmayan çeşitler de bulmak mümkün; ki bunlar dar alanlar için iyi bir çözüm olabilir. 
 
Salatalık ve hıyar bol güneşe ihtiyaç duyar. Humus bakımından zengin, geçirgen ve fazla nemli olmayan topraklarda yetişir. Oldukça derin bir çukur (15 -20 cm) hazırlayıp, toprağa (2-3 avuç) küçük doğranmış ısırgan otu yaprakları ilâve edin. Bitkileri hafifçe yana yatık bir şekilde yerleştirdikten sonra, çukuru toprakla kapatın ve iyice bastırın. Etrafına bir oluk/ küvet oluşturun ve üzerini ya saman, ya malç, yada toprakla karıştırılmış ÖYD (öğütülmüş yaş dal) ile örtün. Düzenli bir şekilde sulayın ama  yapraklara asla su dökmeyin.
  • Salatalıkta budama/ doruk veya koltuk alma işlemi 
Budama işlemi, ürün sayısını sınırlayarak, salatalıkların daha hızlı olgunlaşmasını sağlar. 3.cü veya 4.cü yapraktan sonra ana gövdeyi koparın. Bu budamadan sonra, 3 ya da 4 sürgün gelişir. Bunları 2.ci veya 3.cü yapraktan sonra kesin. Mevsim boyunca oluşan yeni sürgünleri yine aynı şekilde budayın. 
  • Malçlama 
Yabancı otlar çoğaldığında çapalama mecburidir. Her zaman toprağın havalanmasına ve yabancı ot bulunmamasına dikkat edilir. Malç (saman, sap, yaprak...) sayesinde toprağın daha serin kalmasının yanı sıra, yabani ot kontrolu konusunda çok iyi sonuçlar elde edilir. 
  • Yükseltilmiş yataklarda sebze yetiştirmek (küçük ve orta ölçekli bahçeler için ideal)  
Birçok sebze gibi, salatalık yükseltilmiş (kalıcı) yataklardan hoşlanır. Yükseltilmiş malçlı yataklar sayesinde, % 50 su tasarrufu sağlamak mümkündür. Ayrıca da, yabancı otlara karşı çok iyi sonuçlar elde edilir. Dal öğütücünüz varsa, toprakla karıştırılmış öğütülmüş yaş dal toprağın verimliğini artırmakla birlikte, %75'e kadar su tasarrufu sağlar.
  • Hasat  
Yaklaşık 3 ilâ 4 ay sonra, Temmuz'dan itibaren, uçları yuvarlak olup, renkleri solmaya başlayınca salatalıkları toplayın. Sararmalarını beklemeyin, tadları acımtırak olur. 
  • İlk donlardan önce  
Ekim'de, bitkileri söküp, yakın ya da atın; ancak komposta ilave etmeyin : çoğu zaman mevsim sonunda hastalık taşırlar. 
Bütün kabakgillerde olduğu gibi, salatalık doğrudan hayvan gübresinin içine dikilip, yetişebilir. Böylece, önemli miktarda ihtiyaç duydukları organik maddeleri almış olurlar.

Salatalık hastalık ve zararlıları

Belirtiler

Nedenler

Fideler çöker, köklerde nekroz oluşur.

Kök boğazı yanıklığı (Phytophthora capsici)

Yapraklarda (külleme) beyazımsı ve tozlu yuvarlak lekeler oluşur ve kısa bir dönem geçmeden kurur.

Kabakgillerde külleme hastalığı

Kök kısmında düğüm görülür.

Nematotlar

Yaprak, sap ve meyvelerde lekeler oluşur; olü yaprak rengini alır.

Uyuz hastalığı

Yapraklarda esmer lekeler görülür ve meyvelerde nekroz oluşur.

Antraknoz hastalığı

Yapraklarda gri küf görülür, meyveler çürür.

Kurşunî küf

Yaprakların üst yüzeyi sararır.

Akarlar : İki Noktalı Kırmızı Örümcek

Yeşil veya sarı mozayik görülür.

Erwinia tracheiphila virüsü (On iki noktalı salatalık böceği (Diabrotica undecimpunctata) ve çizgili hıyar böceği (Acalymma vittata) virüslere yol açar).


Salatalığın ürün rotasyonu/ ekim nöbeti : 

Salatalık fidesinin dikileceği yer konusunda, kabakgiller ailesinden ya da başka bir meyve kategorisine ait olan bir sebzeye konukluk etmemiş bir yere dikilmesi gerekir. Virüslere (mozaik...) ve bir çok hastalığa (külleme ve uyuz gibi...) oldukça hassastır.
Bundan dolayı, salatalığın en az  24 ay boyunca aynı yere yeniden dikilmemesinde fayda vardır.
 
Salatalık hangi sebzeden sonra dikilir ?
Salatalıklar, toprağı az yoran yapraklı sebzeler kategorisinden (lahana, marul, pazı ve ıspanak gibi) sonra dikilebilir.
 
Salatalıktan sonra hangi sebzeler dikilir ?
Toprağın azot kaynaklarını tazeleyen bezelye, bakla ve fasülye gibi baklagiller dikilebilir.

Salatalığın kardeş bitkileri 

Salatalığın iyi komşuları :
Not 1 : Salatalık, mısır ve fasulye çok iyi komşulardır. Bu sebzelerin (sıcaklık, sulama ve toprak yapısı) istekleri aynıdır.
Not 2 : Turp, on iki noktalı salatalık böceği (Diabrotica undecimpunctata) ve çizgili hıyar böceğini (Acalymma vittata) salatalıktan uzak tutar. Bu böcekler virüslere yol açar.
Not 3 : Dereotu iyi komşudur, salatalıklara zarar vermek isteyen böcekleri, avcı böcek çekerek korur.
Not 4 : Latin teresi / Peru Teresi (Nasturtium) daha hızlı gelişmesini ve lezzetini artırır.
 
Salatalığın kötü komşuları :  
  • Adaçayı
  • Biberiye
  • Domates
  • Kabak
  • Kavun
  • Kekik
  • Kornişon
  • Nane
  • Patates
  • Sakız kabağı
  • Turp 
Kardeş Bitkiler Tablosu sayfası için tıklayınız.

Salatalık ve Ay takvimi

Bitki tipi: Meyve ve Tohum
Elementi: Ateş
Ana gezegeni: Satürn 
Fide üretimi için uygun dönem: Tercihen yükselen ve de aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde. Koç, Aslan veya Yay ay günlerinde. 
Şaşırtma ve dikimAlçalan Ay dönemlerinde yapılır.
Doruk/ koltuk/ budama: Alçalan ve de aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde yapılır.
Bakım işleri:  Koç, Aslan veya Yay ay günlerinde yapılmalı.
Hasat dönemiYükselen Ay dönemlerinde, Koç, İkizler, Aslan, Yay ve Kova ay günlerinde.
 
Biyodinamik tarım Bahçe Ay Takvimi sayfasını görmek için tıklayınız

İlginç olan salatalık çeşitleri

  • Salatalık "Byblos ®": Bu salatalık çeşiti Vilmorin firması tarafından icaat edilmiştir. Kuvvetli, üretken ve hastalıklara dayanıklıdır. serada veya bahçede yetiştirilebilir. Doruk/ koltuk alınmasına gerek yoktur. Meyveler orta boylu ve lezzetlidir.  
  • Salatalık ''Çinli uzun'': Çin'den gelen geleneksel bir salatalık türü
  • Salatalık ''Gynial'': Çok verimli bir salatalık türü
  • Salatalık "Paska F1" : Üretken ve hastalıklara dayanıklıdır. Soğuğa da daha dayanıklıdır. Meyveler lezzetli ve gevrektir
  • Salatalık ''Lemon'': Limon sarısı, yuvarlak meyveli bir salatalık türü. Meyveler lezzetli ve acımtrak değildir
  • Salatalık "Rimoni F1" : Hastalıklara oldukça dayanıklı, erkenci ve oldukça üretken. Meyveler acımtrak değildir.
  • Salatalık "Marketer": Oldukça üretken ve uzun bir salatalık
  • Salatalık "Tanja": Soğuğa dayanıklı, üretken bir bahçe salatalığı, uzun olabilen bir salatalık 
  • Salatalık "White Wonder": Üretken ve oldukça orijinal. Kabuğu beyaz olan bir salatalık

Salatalığın faydaları nedir ?

Salatalığın sağlığa faydaları sayfasını görmek için tıklayınız.