Patlıcan (Solanum melongena)

Antik çağlardan beri yetiştirilen patlıcanın anavatanı Hindistan'dır. Tropikal ülklerde çok yıllık bitki olarak bilinen patlıcan, Türkiye genelinde yıllık bitki olarak bilinir. Yeterli derecede sıcaklık sağlandığı takdirde yetiştirmesi oldukça kolay olan bu sebzeyi bahçenizde veya balkonunuzda yetiştirmeye ne dersiniz!

Organik patlıcan yetiştiriciliği


Genel bilgi 

Akdeniz havzasının yeme-içme geleneklerinin kaçınılmaz sebzelerinden birisi olan patlıcan, aynı zamanda B vitamini, kalsiyum, magnezyum, fosfor ve potasyum açısından da çok zengindir. Tercihen kopkoyu mor 'morcivert' rengindeyken toplanan patlıcan, hasattan sonra hızla tüketildiğinde mükemmel bir lezzete ulaşır!

  • Latince adı: Solanum melongena.
  • Familya: Patlıcangiller (Solanaceae).
  • Anavatanı: Hindistan. Kuzey Afrika'da yetişen yabani patlıcan (Solanum incanum) bitkisinden türetilmiştir. 
  • Bitki türü: Tropikal iklim koşullarında çok yıllık meyve veren sebze. Ülkemizde yıllık bitki olarak yetiştirilir. 
  • Soğuğa dayanıklılık: Minimum 18ºC sıcaklığa gereksinim duyar.
  • Yaprak tipi: Yeşil ve hafif gri renkli, ovalımsı, ince dikenli.
  • Çoğaltma yöntemi: Tohumdan (fide üretimi).
  • Nerede yetişebilir: Sebze bahçesinde/ serada/ saksıda (teras ve balkon).
  • Çimlenme: 20 ila 30ºC arasında gerçekleşir. 20ºC' de 8 gün. 24ºC'de 4 gün. 30ºC'de 3 gün günde çimlenir.
  • Toprak isteği: humuslu, drenajlı, geçirgen toprak. Tuzluğuğa hassas. Toprağın kalitesi açısından patlıcangiller ailesinin (biber, domates, patates, altın çilek...) en az istekli bitkisidir. Fazla Asit ya da alkali topraklardan hoşlanmaz. İdeal olarak nötr pH'sı olan topraklarda yetişir. 
  • Gübre isteği: Dikimden önce (dikim çukuruna) veya bitki geliştikten sonra olgun kompost veya iyi yanmış hayvan gübrelemesi yapılır. Yaprakların gelişmesini teşvik etmek için ısırgan otu özütü gibi azot açısından zengin sıvı bir gübre ilave edilebilir. 
  • Bahçedeki konumu: İyi güneş alan bir yere, rüzgardan korunaklı.
  • Bitkinin yüksekliği: Ortalama 60 ila 80 cm arası.
  • Dikim mesafesi: 50 ila 60 cm arası (her yönde).
  • Tohum dikim derinliği: 1 cm. (ince ufalanmış toprakla örtülür).
  • Çiçeklenme dönemi: Yaz mevsiminde.
  • Çiçeklerin rengi: Mor.
  • Hasat dönemi: Tohum ekildikten 5 ay sonra hasat yapılır (hava koşullarına ve çeşitlere göre). Temmuz sonunda başlayan hasat, ilk donlara kadar yapılır. Meyveler olgunlaştıkça yumuşar. Patlıcanın raf ömrü gayet kısadır;  derin dondurucuda saklanabilir.
  • Verimlilik: Organik bahçede bitki başına ortalama 1,8 kg patlıcan.
  • Tohum üretimi: Hasattan sonra da, dilerseniz kendi patlıcan tohumlarınızı kendiniz üretebilirsiniz, tohumlar 6 yıl süre ile çimlenme güçlerini korur.
  • GDO: Fideler genetik olarak yapısı değiştirilmemiş, döllenmiş hücre çekirdeği içindeki DNA dizilimine dışarıdan müdahale edilmemiş, sentetik pestisitler, radyasyon veya mikrodalga ile muamele görmemiş biyolojik özellikte olmalıdır.

Patlıcan fidesinin ekim dönemi ve yöntemleri 

  • Tohum ekimi
Tohumları ekmeden önce, çimlenmesini hizlandırmak için, onları 24 saat suda bekletebilirsiniz. Ocak- Mayıs arasında, patlıcan fidelerini örtü altında/ kapalı mekanda başlatmak mümkündür. İlk 3-4 gerçek yaprak görüldüğünde, patlıcan fidesi (bireysel) yetiştirme kabında/ viyollere şaşırtılabilir (aktarılabilir).
  • Şaşırtma
Patlıcan Mart-Nisan ayları arasında viyollere veya üretim saksılarına ekilir. 5-6 yapraklı olduğunda bahçenin en çok güneş alan yere şaşırtılır. Bazı durumlarda, bitkileri korumak (sera ya da plastik örtü) gerekli olabilir. 
 
Son olarak, toprağa esas yerlerine dikim öncesinde, iki kere şaşırtılmış patlıcan fidelerinin daha iyi sonuç (daha kaliteli ve pişkin fide) verdiğini hatırlatmak gerek. 

Patlıcan yetiştirme dönemi ve yöntemleri

Sıcak bölgelerde (9b,10a ve b), patlıcan fideleri mayıs ayının başından itibaren doğrudan toprağa esas yerlerine dikilebilir. 
 
Diğer bölgelerde patlıcan fideleri tercihen sera, tünel, veya kapalı alanlarda yapılmalıdır. Fidelerin esas yerlerine dikimi mayıs ayının ortasından itibaren yapılmalıdır.
 
Toprağa esas yerlerine dikim sırasında, bitkinin dibine 2 metre boyunda ince çubuklarla destekler yerleştirebilirsiniz.. 
 
Fideleri her yöne doğru, 50- 60 cm aralıklarla dikin. Dikim çukurklarına gübre uygulaması, domateslerde tavsiye edildiği gibidir (organik domates yetiştirme konusunda tavsiyelerimize bakınız).
 
  • Patlıcanın budamasıPatlıcanlarda budama/ koltuk alma/ terbiiye
Bitkilerin doğru gelişmesini sağlamak için düzgün bir budama yapmak gerekmektedir; böylece meyve yerine bitkinin aşırı yapraklanmasının önüne geçilmiş olur. Bitkiler daha güçlü olur meyvler de daha hızlı oldunlaşır. 
 
İlk çicek çıkana dek sadece gövdeyi muhafaza edin. Daha sonra, ilk çiçeğin 1 cm üstünden tırnağınızla gövdenin doruğunu alın. Bu işlem, muhafaza etmiş olduğunuz alttaki en büyük 3 ya da 4 yaprağın koltukaltlarında yeni filizler çıkmasını sağlar. Bu yeni filizlerde ilk iki çiçek oluşturğunda, üstteki yaprağın üstünden bir doruk alın. Bu yaprağın da koltukaltında yeni bir filiz çıkacaktır. Bu filiz bitki özsuyunun meyve ya da sebzelere daha çok ulaşmasını sağlayacaktır. Patlıcanda, tabii hava koşulları elverişli olursa, bir bitki 8 ila 10 mevye verebilir. 
  • Patlıcanın sulaması
Patlıcan su bakımından oldukça istekli olduğundan, düzenli şekilde sulanır. Kurak havalarda akşamüstü sulanır. Dikkat, tepeden sulama hastalık risklerini artırır!
  • Çapalama
Her zaman toprağın havalanmasına ve yabancı ot bulunmamasına dikkat edilir.
  • Malçlama (küçük ve orta ölçekli bahçelerde geçerli)  
Birçok sebze gibi, patlıcan malçlanmış yükseltilmiş (kalıcı) yataklardan hoşlanır. Yükseltilmiş yataklar sayesinde, çapalamaya gerek kalmadığı gibi de, % 50 su tasarrufu sağlamak mümkündür. Ayrıca da, yabancı otlara karşı çok iyi sonuçlar elde edilir. Dal öğütücünüz varsa, toprakla karıştırılmış öğütülmüş yaş dal toprağın verimliliğini artırmakla birlikte, %75'e kadar su tasarrufu sağlar. 

Patlıcan hastalık ve zararlıları


Belirtiler

Nedenler

Fideler çöker, köklerde nekroz oluşur.

Fide kök çürüklüğü (çökerten hastalığı)

Kök boğazı ve meyveler çürür, ıslak çürümeler görülür. Hastalığın ilerlemesi ile kök boğazı ve tüm yapraklarda pamuk beyazlığında misel tabakası oluşur.

Beyaz çürüklük hastalığı

Yapraklarda kahverengi lekeler oluşur ve yapraklar kurur; kök boğazında nekroz oluşur; bitki aniden çöker

Mildiyö

Yaprakların bazı kısımlarında sarı lekeler oluşur; yapraklar kurur.

Verticillium solgunluğu

Yaprakların alt ve üst yüzeyleri beyaz bir toz tabakası ile kaplanır.Hastalık aynı zamanda sürgünlerde ve nadiren de meyvelerde görülür.

Külleme hastalığı

Yapraklar mozaik şeklinde rengini yitirir.

Meyvelerde daire şeklinde lekler oluşur

Mozaik virüsü

Beyaz sinekler görülür ve yaprakların alt yüzeyinde siyah bir tabaka oluşur

Beyaz sinek

Yaprakların kısmen ya da tamamen yendiği görülür; siyah beyaz çizgili böcek (10mm'lik ve turuncu larvalar (15 mm'lik) görülür

Patates böceği (Leptinotarsa Decemlineata)

Yapraklarda ufacık beyaz lekeler görülür

Akarlar (İki noktalı kırmızı örümcek)


Patlıcan ve ekim nöbeti (münavebe/ rotasyon)

Patlıcan, patlıcangiller ailesine aittir ve de toprak bakımından oldukça istekli (potasyum bakımından) bir bitkidir. Patlıcandan önce ya da sonra, aynı yerde, baklagiller (bakla, bezelye, fasulye, yonca) ailesine ait bitkiler dikilmesi tavsiye edilir.
 

Patlıcanın kardeş bitkileri  

  • Patlıcanın iyi komşuları:
Bakla
Bezelye
Enginar
Fasulye
Hodan (Borago officinalis)
Karanfil (Dianthus caryophyllus)
Kekik
Maydanoz
Sefa çiçeği/ Aynısefa (Calendula officinalis)
Solucanotu (Tanacetum vulgare)
Tarhun (Artemisia dracunculus)
Turp
 
Not 1: Maydanoz patlıcan için ideal bir komşudur ancak dikkatli olun ve maydanozun yanına salata dikmeyin çünkü bu onun büyümesini engeller ! 
  • Patlıcanın kötü komşuları
Altın çilek
Kabak
Karpuz
Patates
 

Patlıcan ve Ay Takvimi 

Bitki tipi: Meyve ve Tohum
Elementi:  Ateş
Ana gezegeni: Merkür
Fide üretimi için uygun dönem: Patlıcan fideleri, yükselen Ay ve aynı zamanda büyüyen ay döneminde, tercihen Koç, Aslan veya Yay ay günlerinde ekilmeli. 
Şaşırtma ve toprağa esas yerine dikim için uygun dönemAlçalan Ay ve aynı zamanda büyüyen Ay döneminde yapılmalı.
Bakım işleri: Koç, aslan veya yay ay günlerinde yapılmalı.
Budama, doruk veya koltuk alma: Tercihen alçalan Ay ve aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde yapılmalı.
Hasat dönemi: Tercihen yükselen Ay günlerinde,  Koç, Aslan ve Yay Ay günlerinde hasat edilmeli. 
 

Patlıcan yetiştirmenin püf noktaları ve incelikleri

Patates böceği, patates kadar patlıcanı da sever; ortaya çıktıklarında ergenleri toplayıp, yok edin. Toprağın üzerine yarım patates dizerseniz, böcekler hemen içlerine yerleşirler, dayanamazlar! Daha sonra, içleri böcekle dolu olan patatesleri kaldırın.

İlginç olan patlıcan çeşitleri

  • Patlıcan "Baluroi F1": Üretken, orta erkenci ve hastalıklara dayanıklı. Meyveler uzun koyu mor renktedir.
  • Patlıcan "Black Bell F1": Kompakt, üretken ve hastalıklara dayanıklı. Meyveler neredeyse yuvarlak ve az çekirdekli. 
  • Patlıcan "Beyaz Yumurta": Meyveler yumurtaya benzer. Balkon yetiştiriciliğine oldukça uygun bir çeşit.
  • Patlıcan "Bonica F1 ®": Erkenci ve hastalıklara dayanıklı. Meyve ovalımsı ve eti sert,.
  • Patlıcan "Cristal": Erkenci, üretken ve mozaik hastalığına dayanıklı. Seraya veya açık tarlaya dikilebilir. Meyveler uzun, bol etli ve koyu mor renktedir. 
  • Patlıcan "Megal F1 ®": Vilmorin firmasının ürünü. Soğuğa ve hastalıklara dayanıklı.Seraya veya açık tarlaya dikilebilir. Meyveler uzun, lezzetli ve koyu mor renktedir. 
  • Patlıcan "Mirabelle F1": Erkenci ve hastalıklara dayanıklı. Meyveler uzun, büyük, lezzetli ve koyu mor renktedir.
  • Patlıcan "Orlando F1": Minik patlıcan.12 cm uzunluğunda. Kompakt Balkon yetiştiriciliğine oldukça uygun bir çeşit.
  • Patlıcan "Picola F1": Minik patlıcan.12 cm uzunluğunda. Meyve neredeyse yuvarlak, lezzetli ve . Balkon yetiştiriciliğine oldukça uygun bir çeşit.
  • Patlıcan ''Violetta di Firenze": Üretken, meyveler büyük, koyu pembe ve beyaz renktedir. 
  • Patlıcan "Zebra F1": Meyveler beyaz çizgili ve açık mor renktedir. Eti tatlıdır.